---
title: "1. Waarom hokverrijking?"
canonical: "https://www.hokverrijkingvarkens.nl/space/hv01/31555831/1.%20Waarom%20hokverrijking%3F"
format: markdown
---
## Behoefte tot exploreren

Het gedrag van varkens lijkt nog erg op dat van hun wilde voorouders. Varkens zijn van nature nieuwsgierige dieren. Ze verkennen hun omgeving en manipuleren materiaal om verschillende redenen, zoals het zoeken naar voedsel (foerageren), het verzamelen van informatie over hun leefgebied (exploreren) en het zoeken naar aangename ligplaatsen of nestplaats en nestmateriaal . Varkens zijn een groot deel van de dag in rust, maar van de tijd die varkens actief zijn, besteden ze ongeveer 80% aan het verkennen of exploreren van de omgeving. Al wroetend en kauwend verzamelt een varken informatie en voedsel. Deze gedragingen zijn cruciaal voor overleving in het wild en zijn in zichzelf belonend.


> *“De behoefte tot exploreren is zo sterk dat deze ook bij onbeperkt gevoerde varkens aanwezig blijft.”*


Verschillende stress- of risicofactoren kunnen deze mate van en drang tot exploreren verhogen, zoals gebrek aan  exploratie- of foerageermateriaal (verveling), overbezetting, een slecht klimaat, voedingsproblemen, of een sluimerende ziekte.

##  Uitbraak beschadigend bijtgedrag

De drang tot exploratie/foerageren van het varken kan door gebrek aan materiaal om dit gedrag uit te voeren, en door aanwezigheid van andere chronische en acute stressfactoren, omslaan in staart- en oorbijten. Het ontstaan van dit beschadigend bijtgedrag kan worden vergeleken met een emmer die overloopt of omvalt: hoe meer risicofactoren aanwezig zijn, hoe groter de kans dat de emmer overloopt. Wanneer dat gebeurt kan staart- en oorbijten snel om zich heen grijpen in het hok en kan het ook later gemakkelijker weer opnieuw optreden als de varkens eenmaal bloed hebben geproefd.

![image](media://1489c459-f8d2-4fa0-b321-4bc57b153aaa)


## Staartbijten

Er worden drie types onderscheiden, met elk een andere motivatie als basis om te bijten. Hoe herken je de verschillende staartbijters?

- Tweetraps bijtgedrag met als voorstadium de staart in de bek nemen en sabbelen, gevolgd door een beschadigend stadium waarin gebeten wordt. De motivatie om te bijten is waarschijnlijk gebrek aan verrijkingsmateriaal om in te wroeten, op te kauwen en te manipuleren. Het eerste bijtgedrag kan al bij de biggen in de kraamperiode starten. Dit gedrag kan ook weer snel optreden na het spenen als er ongenoegen is. Eerder dan biggen die dit niet aangeleerd hebben.
- Plots bijtgedrag bestaand uit agressie als gevolg van frustratie, vergelijkbaar met vulva en anus bijten. De motivatie om te bijten is waarschijnlijk onvoldoende toegang tot “resources” zoals voer, water, een gewenste ligplek, verrijkingsmateriaal, etc.
- Obsessief bijtgedrag met fixatie op het bijten in staarten en continue zoeken naar staarten. Een obsessieve bijter kan wel 25% van zijn tijd kan besteden aan bijtgedrag. Vaak zijn het lichtere dieren met afwijkend sociaal gedrag. Mogelijke gevolgen van groeiachterstand zijn metabole deficiëntie(s) en verminderde competitiviteit leidend tot frustratie.


> Macro (widget)

## Vangnet: inzet van extra hokverrijking

Zijn er problemen met (staart)bijten, dan is het tegengaan van verveling veruit de meest interessante en effectieve maatregel op de korte termijn. Dit omdat er tijdens een staartbijtuitbraak een sterk verhoogde motivatie aanwezig is om te exploreren en efficiënt en voldoende hokverrijkingsmateriaal voor de nodige afleiding kan zorgen om escalatie tegen te gaan. Hokverrijking fungeert hiermee als vangnet. Het gaat erom dat je met een vangnet ongenoegen en/of het beginnend bijtgedrag binnen enkele dagen stopt, en om nog eens kritisch te bezien of er andere mogelijke oorzakelijke factoren zijn die correctie behoeven zoals gezondheidsstatus, voeding of klimaat. De risicofactoren kunnen op het bedrijf beoordeeld worden met een risicobeoordeling, wat ook het uitgangspunt is van de [Welzijnscheck varkens](https://www.vitalevarkenshouderij.nl/ambities/ambitie-robuuste-en-gezonde-varkens-in-een-diervriendelijke-houderij/welzijnscheck-varkens---pagina).